Bijna alle engineering processen houden in dat je een specifiek objectief en meetbaar doel, in een vroeg stadium van het project, vastlegt en daar naar toe werkt in een iteratieve manier. Usability engineering en het
Fusion Usability Recept in het bijzonder, verschilt op dit vlak niet.
Het vastleggen van usability doelen heeft nut om 3 redenen:
- Ze sturen alle beslissingen wat betreft de gebruikers interface.
- Ze stroomlijnen en verkorten het ontwikkel proces
- Ze dienen als acceptatie criteria tijden de usability evaluaties en sturen deze dus.
Ze sturen alle beslissingen wat betreft de gebruikers interface
Het geeft alle mensen, betrokken bij een project, iets concreet om
naar toe te werken en iets concreet om hun
ontwerpen tegenover te evalueren. Wanneer bijvoorbeeld, in een willekeurig project, iedereen begrijpt en aanvaard dat gebruikscomfort belangrijker is voor ervaren gebruikers dan leercomfort voor de beginners dan kunnen alle inspanningen van het team gefocusseerd worden op alternatieven die gebruikscomfort ondersteunen (bijvoorbeeld snelheid en efficiëntie).
De usability doelen sturen dus alle beslissingen wat betreft de gebruikers interface. Wanneer je geen duidelijke doelen vastlegt, dan werk je eigenlijk op goed geluk.
Ze stroomlijnen en verkorten het ontwikkel proces
Usability doelen
stroomlijnen en
verkorten het ontwikkel
proces.
De meeste mensen, betrokken bij het ontwikkelen van software, kennen de eindeloze vergaderingen, over de gebruikersinterface, waar de aanwezigen verhitte argumenten bovenhalen om hun ontwerp idee door te drukken. Als er geen overeengekomen usability doelen zijn vastgelegd, die het ontwerp proces sturen, dan kunnen deze vergaderingen urenlang (en soms zelfs maandenlang) doorgaan. De aanwezige mensen op die meetings, gebruiken argumenten vanuit het perspectief van een bestgekende of favoriete gebruiker en soms zelfs creëren ze een fictieve persoon. Ook al zijn er meerdere soorten gebruikers die uiteindelijk het product horen te gaan gebruiken. Wanneer iedereen zijn ontwerpidee baseert op zijn ‘persoonlijke’ gebruiker, dan kan niemand een consensus bereiken. Veel tijd wordt hierdoor verloren en de meest verbaal agressieve persoon zal de discussie winnen. Het maakt niet uit of zijn idee goed of slecht is voor de gehele gebruikers populatie.
Het kost beduidend minder tijd en energie om een goede beslissing te bereiken, wanneer iedereen een gemeenschappelijk en accuraat beeld heeft van de totale gebruikerspopulatie (welke afkomstig is van het
Gebruikers Profiel), de gebruiker zijn taken en zijn werkomgeving (welke afgeleid kan worden uit het
Taak en
Omgeving Profiel). Wanneer men weet wie exact de gebruikers zijn en hoe deze hun taken uitvoeren in hun specifieke omgeving, dan kan men duidelijke en reële doelen vastleggen.
Ze dienen als acceptatie criteria tijden de usability evaluaties en sturen deze dus
Het vastleggen van usability doelen kan ook dienen als
acceptatie criteria tijdens de usability evaluaties, in het bijzonder deze op het einde van het ontwikkelproces. Usability doelen sturen dus ook het evaluatie proces.
Rode Vlag
Wanneer de projectmanager of het team geen usability doelen wil vastleggen, dan kan je dit interpreteren als een
rode vlag of een indicatie dat er een fundamenteel gebrek is aan steun voor Usability Engineering. In zulke situaties, tenminste als je de keuze hebt, dan zou je moeten overwegen om uw diensten elders aan te bieden, je kan immers beter je tijd en energie aanwenden aan een ander project waar je wel een impact kunt maken.
Usability doelen kunnen achterhaald worden uit het
Gebruikers,
Taak en
Omgeving Profiel, maar ook vanuit de algemene business doelen. Sommige doelen kunnen geschikt zijn voor de ene groep gebruikers, maar niet voor een andere. Bijvoorbeeld leercomfort doelen zullen geen hoge prioriteit krijgen voor complexe producten, die door goede getrainde en hoogopgeleide gebruikers frequent gebruikt worden, zoals bijvoorbeeld spaceshuttle software of luchtverkeer systemen. Voor deze producten zullen gebruikscomfort doelen eerder de prioriteit krijgen. Omgekeerd, zullen leercomfort doelen belangrijk zijn voor gebruikers die geen training krijgen en de applicatie weinig gebruiken, zoals informatie kiosken in hotels. Usability doelen kan je ook bekomen via het marketing departement, competitieve analyses en technische ondersteuning groepen.
Usability doelen kun je indelen in 2 grote groepen:
- Kwalitatieve Doelen
- Kwantitatieve doelen
Deze laatste kan dan nog verder uitgesplitst worden in leercomfort- en gebruikscomfort doelen. Merk op, dat binnen deze brede categorieën van doelen, nog meer verfijning mogelijk is.
De usability doelen die niet gekwantificeerd kunnen worden, zijn de kwalitatieve doelen, zoals:
- Het ontwerp moet gebruikers ondersteunen, die veel onderbroken worden. Dit kan door gebruik te maken van veel contextuele informatie op het scherm, om de gebruikers te herinneren waar ze zijn, nadat ze zijn afgeleidt.
- Het ontwerp moet gebruikers ondersteunen die een complex systeem weinig gebruiken. De applicatie moet zichzelf uitleggen en het leercomfort ondersteunen. Het moet zoveel mogelijk business regels en procedures bevatten en de gebruikers moeten bij het handje gehouden worden tijdens hun taak, zodat ze niet de details moeten onthouden van de juiste procedures.
Kwalitatieve doelen zijn extreem bruikbaar om het initiële ontwerp te sturen. In de bovenstaande twee voorbeelden, kunnen de doelen onmiddellijk afgeleid worden van het
Gebruikers- en
Taak Profiel.
Kwalitatieve doelen zijn zeer nuttig, maar het is moeilijk om te bepalen of ze behaald zijn in het definitieve ontwerp en dit omdat ze juist breed bepaald worden en niet gekwantificeerd. Ze kunnen dus niet gebruikt worden als acceptatie criteria tijdens de usability evaluaties.
Kwantitatieve doelen zijn wel objectief en meetbaar, zij kunnen dus wel als acceptatie criteria dienen voor usability evaluaties. Voorbeelden van kwantitatieve doelen zijn:
- Ervaren gebruikers (mensen die de transactie minstens 5 keer hebben uitgevoerd tijdens trainingsessies) moeten binnen de twee minuten gegevens van een formulier invoeren in een bepaald elektronisch invulscherm.
- Nieuwe gebruikers (mensen die het systeem nog nooit hebben gebruikt) moeten binnen de drie minuten gegevens van een formulier invoeren in een bepaald elektronisch invulscherm.
Merk op, dat in bovenstaande voorbeelden, niet alleen de invoer tijd wordt gekwantificeerd, maar dat ook het type gebruiker (ervaren of onervaren) gedefinieerd is. Het eerste voorbeeld is tevens een gebruikerscomfort doel, het tweede voorbeeld is een leercomfort doel.
Gebruikscomfort doelen leggen de focus op het gebruik van de applicatie door ervaren gebruikers, die getraind zijn in de applicatie en het voldoende gebruikt hebben om een voldoende expert performantie te leveren. Gebruikscomfort wordt meestal gequoteerd door te kijken welke snelheid, efficiëntie en flexibiliteit een interface biedt aan een ervaren gebruiker.
Leercomfort doelen richten zich dan weer eerder op het gebruik van de applicatie door ‘maagdelijke’ gebruikers die nog in een opleiding fase zitten, of gebruikers die een training hebben genoten maar de applicatie zo weinig gebruiken dat ze vergeten zijn hoe deze te hanteren. Leercomfort kan je min of meer quoteren aan de hand van de duur en moeilijkheidsgraad van de leercurve voor gebruikers die nog niet aanzien worden als experts.
Alle kwantitatieve doelen kunnen geformuleerd worden als
absolute en
relatieve doelen.
Absolute doelen kan je beoordelen op een absolute manier, bijvoorbeeld ‘
in aantal seconden of minuten per taak’ of ‘
in een specifiek aantal fouten per taak’.
Relatieve doelen refereren naar ervaringen met het product onder ontwikkeling ten op zichtte van ervaringen met producten van concurrenten, vorige versies of de manuele procedures van dezelfde taak.
Alle kwantitatieve doelen kunnen ook geformuleerd worden als
performantie en
preferentie/satisfactie doelen
Performantie doelen kwantificeren actuele gebruikers performantie terwijl ze een applicatie gebruiken om een taak uit te voeren. Als meetinstrument gebruikt men meestal de tijd (om een taak te vervolledigen of aan te leren) of fouten (zowel aantal als soort).
Wixon en
Wilson menen dat performantie op verschillende manieren kan gemeten worden:
- De tijd om een taak te vervolledigen
- De tijd om een taak te vervolledigen, nadat de gebruiker een gespecificeerde tijd verwijderd was van de applicatie.
- Aantal en soort fouten per taak
- Aantal fouten per tijdseenheid
- Aantal navigatie bewegingen naar de online help of handleidingen
- Aantal gebruikers die een bepaalde fout maken
- Aantal gebruikers die een taak succesvol vervolledigen
- …
Preferentie/satisfactie doelen zijn ook kwantificeerbaar.
Preferentie doelen meten de gebruiker zijn duidelijke voorkeur voor een bepaalde interface waar hij enige ervaring mee heeft.
Satisfactie doelen meten dan weer een zeker niveau van tevredenheid bij een bepaalde interface.
Alhoewel deze doelen eerder subjectieve reacties meten, i.p.v. een objectieve performantie, kunnen ze toch gekwantificeerd worden. Preferentie is duidelijk kwantificeerbaar – de gebruiker maakt gewoon een keuze. Satisfactie kan gemeten worden door middel van een schaal (bijvoorbeeld van
1-Totaal niet tevreden tot
5-Bijzonder tevreden)
Whiteside, Bennet en
Holtzblatt suggereren dat kwantitatieve doelen kunnen uitgedrukt worden in 4 niveaus:
Niveau van Performantie of Satisfactie | Omschrijving |
Huidig niveau | Bekomt men door het manuele proces, een ouder versie of een competitief product te meten.
|
Minimum Acceptabel niveau | Dit gebruikt men tijdens de iteratieve ontwikkeling en evaluatie om te bepalen wanneer de iteratie moet eindigen.
|
Vooropgesteld niveau | Wordt gebruikt om de ontwikkel inspanningen te sturen en focussen.
|
Optimaal niveau | Dit is het niveau dat men wil halen op lange termijn, na verschillende versies van de applicatie of wat mogelijk zou kunnen zijn indien tijd, geld en andere conflicterende agenda’s geen rol zouden spelen
|
| Keuze en Prioriteiten van Doelen |
Doelen kunnen refereren naar de performantie of tevredenheid van een nauw gedefinieerde applicatie functie of ze kunnen ruim gedefinieerd worden en refereren naar iets zoals het volbrengen van een complexe taak die bestaat uit meerdere stappen. Wanneer je werkt aan een compleet nieuw product dan zullen doorgaans ruim gedefinieerde doelen het beste werken. Wanneer je werkt aan een verbetering in een product, dan zullen nauw kwantificeerbaar georiënteerde doelen eerder de beste keuze zijn.
Het kiezen van de juiste kwantitatieve doelen is niet eenvoudig.
Wixon en
Wilson stellen dat er een groot risico is om ambitieus onuitvoerbare of nutteloze doelen te kiezen. Het is een soort kunst die een zekere ervaring vereist om onder de knie te krijgen. Ze stellen ook dat het kiezen van usability doelen een gezamenlijke inspanning vraagt van alle stakeholders, inclusief de gebruikers, management en project teamleden. Op die manier bekom je een globale aanvaarding van de usability doelen en een verzekering dat de balans gevonden wordt tussen wat belangrijk is voor een succesvol applicatie en wat technisch haalbaar is.
Usability doelen moeten, wanneer deze geformuleerd zijn, een prioriteit krijgen. Het komt er op neer dat je identificeert welke doelen het meest bijdragen tot het succes van een applicatie en dat je deze dus de hoogste prioriteit te geeft. Doelen met een lage prioriteit kunnen geïdentificeerd en eventueel opgelost worden, maar niet ten koste van de doelen met een hoge prioriteit en niet wanneer ze op een excessieve manier de tijd en kosten van het project verlengen of verhogen.
Wanneer je usability engineering technieken introduceert in een organisatie, dan is het verstandig om enkele duidelijke doelen te definiëren, die eenvoudig te evalueren zijn en kunnen behaald worden met relatief weinig inspanning. Dit om de stakeholders en teamleden vertrouwd te maken met deze taak.
Het formuleren van teveel doelen, kan ervoor zorgen dat het testen te complex zal worden of te lang zal duren en dus onpraktisch uit te voeren is. Het is dus aangewezen om uw doelen te beperken. Een goede vuistregel is, om voor een willekeurig project kwantitatieve doelen te destilleren vanuit een kleine groep kwalitatieve doelen met een hoge prioriteit.
