Het Mentaal Model

Home > Methodologie > Fusion Usability Recept > Gebruikers Ervaring > Conceptueel Model > Mentaal Model

Wat is een mentaal model?

Een mentaal model is een interne representatie van een gebruiker zijn persoonlijke conceptualisatie en begrip van een systeem.

Gebruikers reageren niet passief op een software systeem. Ze zijn eerder actief betrokken bij de interactie. Ze vormen doelen, intenties, verwachtingen, conclusies, ze creëren en testen voorspellingen. Ze maken fouten welke te systematisch voor rekening zijn, van de limieten van het korte termijn geheugen of de  selectieve aandacht. Deze fouten hebben veelal hun oorsprong in een foutief of onvolledig mentaal model, waardoor mensen foutieve conclusies maken en dus onjuiste voorspellingen.

Elk systeem kan voorgesteld worden als onderdelen en acties. Wanneer mensen een nieuw softwaresysteem, een apparaat of mechanisme aanleren, waarbij sommige onderdelen of acties onzichtbaar zijn, dan dienen zij een mentaal model, een mentale representatie of een mentale kaart van het volledige systeem te vormen. Een mentaal model bevat dus veronderstellingen of een theorie over de onzichtbare onderdelen en acties en hoe deze gerelateerd zijn met de zichtbare delen. Nieuwe gebruikers kunnen een heel primitief, onvolledig en soms zelfs foutief mentaal model hebben van een systeem. Wanneer ze meer ervaring verkrijgen, dan zal hun mentaal model meer accuraat en compleet evolueren.

Bijvoorbeeld, de gemiddelde automobiel eigenaar heeft waarschijnlijk een heel eenvoudig model over de werking van zijn heilige koe. Dit model bevat eenvoudige onderdelen zoals: wielen, een benzine tank, een batterij, een startsleutel, een versnellingspook, ...

Dit basis model bevat ook eenvoudige kennis over de relaties tussen deze onderdelen en het mogelijke gedrag van het voertuig (de acties). Wanneer een gebruiker een auto tracht te starten en er gebeurt niets dan is de batterij waarschijnlijk leeg. Wanneer de motor kucht en puft, dan is er misschien water in de benzine tank. Dit vereenvoudigd en onvolledig model laat de gebruiker toe het voertuig te gebruiken onder normale omstandigheden en er is zelfs ruimte om een diagnose te vellen over eenvoudige en gebruikelijke problemen. Nochtans, soms wil een wagen niet starten en ligt de oorzaak niet bij een lege batterij en het is niet omdat de motor kucht dat er water aanwezig is in de benzinetank. Dus wanneer een nieuw en onbekend symptoom of gedrag zich voordoet, dan is het mentale model niet voldoende compleet om de gebruiker toe te laten een diagnose te stellen en het probleem te verhelpen.

Anderzijds, een ervaren garagist heeft een volledig ander, meer compleet en accuraat mentaal model over hetzelfde systeem. Het herbergt veel meer onderdelen en acties en dit laat de garagist toe om veel grondiger het systeemgedrag te voorspellen en een efficiëntere en meer accurate diagnose te vellen.

Wat weten we over mentale modellen?

·      Een mentaal model bevat hypotheses of een theorie over de onzichtbare onderdelen en acties van een systeem en hoe deze relateren met de zichtbare onderdelen en acties.

·      Mensen hebben de neiging nieuwe problemen op te lossen door te refereren naar bestaande mentale modellen van de echte wereld, dit in plaats van abstracte logica toe te passen. Ze maken meer fouten wanneer referenties naar bestaande modellen onduidelijk of onmogelijk zijn.

·      Mensen zijn actieve probleem oplossers. Tijdens het leren van nieuwe problemen of systemen kan hun gedrag beschreven worden als hypothese gestuurd of theorie testend. Hypotheses of theorieën worden onttrokken van bestaande mentale modellen.

·      Mensen veronderstellen, initieel, dat er een maximale overeenkomstigheid is tussen nieuwe problemen en een bestaand mentaal model.

·      Mensen hebben de neiging te vertrouwen op onmiddellijke feedback, in plaats van abstracte logica te gebruiken, om de correctheid en efficiëntie van hun huidige model te evalueren.

·      Mensen wijzigen hun mentaal model en probleem oplossende strategieën, enkel wanneer ze duidelijke negatieve feedback verkrijgen. Daardoor, ontdekken ze niet altijd volledige en optimale modellen en strategieën.

·      Er worden veel fouten gemaakt tijdens het gebruik van een systeem of tijdens het oplossen van problemen, die hun oorsprong hebben in een foutief of onvolledig mentaal model, waardoor mensen foutieve conclusies maken en dus onjuiste voorspellingen.

·      Mentale modellen zijn doorgaans onvolledig.

·      Mensen hun capaciteiten om hun mentale modellen te laten ‘lopen’ zijn beperkt.

·      Mentale modellen zijn onstabiel: Mensen vergeten vaak de details van het systeem dat ze aan het gebruiken zijn, in het bijzonder wanneer deze details (of het volledige systeem) voor een zekere tijd niet zijn gebruikt.

·      Mentale modellen hebben geen betrouwbare grenzen: vergelijkbare apparaten en acties worden gemakkelijk verward met elkaar.

·      Mentale modellen zijn “onwetenschappelijk”: Mensen handhaven irrationele gedragspatronen, zelfs wanneer ze weten dat deze onnodig zijn en dit omdat ze een kleine prijs betalen voor de fysieke moeite en omdat ze er een goed mentaal gevoel bij zichzelf creëren.

·      Mentale modellen zijn soepel. Dikwijls voeren mensen bijkomende operaties uit, in plaats van het mentaal te plannen waardoor ze deze aanvullende operaties kunnen vermijden. Ze zijn bereid om een extra fysieke inspanning te leveren in ruil voor een verminderde mentale complexiteit. Dit is in het bijzonder geldig in situaties waar de extra acties één eenvoudige regel bevat, die geldig is voor een reeks apparaten of functionaliteit en waardoor ze dus de kans op verwarring verkleinen.

Waarom vormen mensen mentale modellen?

Het maken van een mentaal model van een systeem, helpt een gebruiker om meer effectief te handelen en dit op verschillende vlakken:

De gebruiker kan hierdoor toekomstige (of onzichtbare) gebeurtenissen voorspellen. Bijvoorbeeld een autobestuurder weet wanneer hij zijn voertuig verlaat en de lichten laat branden, dat hij dan zijn auto eventueel terug kan aantreffen met een lege batterij.

Het laat gebruikers toe om oorzaken te vinden voor geobserveerde gebeurtenissen. Een autobestuurder kan bepalen wanneer zijn auto totaal niet reageert bij het starten, dat de batterij waarschijnlijk leeg is dan.

Een gebruiker kan gepaste acties te ondernemen om een verlangde verandering te bekomen. De autochauffeur kan uitzoeken hoe zijn auto weer kan starten.

Mentale modellen dienen als mnemonische hulpmiddelen om relaties en gebeurtenissen te herinneren. Het is eenvoudiger om dynamische interactieve informatie terug te vinden in ons lange termijn geheugen dan onafhankelijke en geïsoleerde informatie. De relaties kennen tussen de diverse componenten van een automotor en de interacties van de processen begrijpen, zorgen ervoor dat het veel eenvoudiger is te herinneren welke symptomen indicaties zijn van welke bepaalde problemen.

Een mentaal model is een natuurlijke manier om gelijkaardige systemen te begrijpen. Wanneer je begrijpt hoe een bepaalde automotor werkt, dan is het veel eenvoudiger iets te leren over een andere motor.

Mentale modellen zijn dikwijls overdreven vereenvoudigingen van een complex probleem, dat gebruikers toelaat heuristische probleem oplossende strategieën te gebruiken om informatie proces limieten te overwinnen. De problemen die komen kijken bij het opslaan, terugvinden en het toepassen van kennis is enorm vooruitgeholpen wanneer deze gegevens kunnen gereduceerd worden tot enkele eenvoudige regels.

Bekijk Ook:

• Conceptueel Model

---

Vond je dit artikel interessant? Doe dan het volgende:

• Plaats een reactie
• Volg Usability Vlaanderen op Facebook of Twitter
• Schrijf je in op de E-mail nieuwsbrief of RSS feed
• Deel dit artikel met vrienden en collega's